Het nieuwe kwalificatiedossier zorg 2026: Meer focus op reflectie en lerend kwalificeren.

De behoefte aan een nieuw kwalificatiedossier kwam niet alleen vanuit het onderwijs, maar vooral vanuit het werkveld. Zorgorganisaties, praktijkopleiders en professionals gaven aan dat het bestaande dossier onvoldoende recht doet aan de realiteit van het werk. De zorg vraagt vandaag de dag om professionals die niet alleen bekwaam handelen, maar ook kunnen reflecteren, samenwerken en omgaan met complexiteit en werkdruk. 

Het nieuwe kwalificatiedossier voor MBO-Verpleegkunde en Verzorgende IG, dat vanaf 2026–2027 wordt ingevoerd, is een antwoord op die behoefte. Het dossier maakt professionele ontwikkeling en zelfreflectie explicieter dan voorheen en onderstreept daarmee dat vakmanschap in de zorg meer is dan het uitvoeren van handelingen alleen. 

Zelfreflectie als essentieel onderdeel van professioneel handelen

Een opvallende verandering in het nieuwe kwalificatiedossier is dus dat zelfreflectie expliciet wordt benoemd als onderdeel van professioneel handelen. Studenten moeten niet alleen laten zien dat zij zorg verlenen, maar ook hoe zij omgaan met hun eigen handelen, keuzes en grenzen. Zelfreflectie is daarmee geen ondersteunende vaardigheid meer, maar een essentiële competentie van een verzorgende en verpleegkundige. 

Deze ontwikkeling sluit aan bij de beroepspraktijk, waarin zorgprofessionals dagelijks moeten schakelen tussen verschillende rollen, samenwerken met uiteenlopende betrokkenen en omgaan met ethische dilemma’s en werkdruk. Zelfreflectie helpt studenten om bewust te worden van hun handelen en om verantwoordelijkheid te nemen voor hun professionele ontwikkeling.

Lerend kwalificeren als logische onderwijsbenadering

De nadruk op professionele ontwikkeling maakt dat het nieuwe kwalificatiedossier zich bij uitstek leent voor lerend kwalificeren. In deze benadering zijn leren en beoordelen geen strikt gescheiden momenten, maar maken zij deel uit van één doorlopend ontwikkelproces.

Het kwalificatiedossier is opgebouwd uit kerntaken en werkprocessen die zich gedurende de opleiding herhalen en verdiepen. Dat betekent dat studenten hun bekwaamheid niet in één keer bewijzen, maar laten zien hoe zij zich ontwikkelen in de praktijk. Lerend kwalificeren sluit hier naadloos op aan: studenten verzamelen gedurende hun opleiding bewijsmateriaal, ontvangen feedback en reflecteren op hun groei richting het gewenste beroepsniveau. Lerend kwalificeren maakt ontwikkeling zichtbaar en stimuleert eigenaarschap bij studenten. Zij leren niet alleen wat van hen verwacht wordt, maar ook hoe zij zich daartoe verhouden.

Formatief evalueren versterkt professionele groei

Binnen lerend kwalificeren speelt formatief evalueren een cruciale rol. Door regelmatig feedback te geven op beroepshandelingen en reflecties, krijgen studenten inzicht in waar zij staan en wat nodig is voor verdere ontwikkeling. Formatief handelen ondersteunt daarmee niet alleen het leren, maar ook het ontwikkelen van zelfregulatie. Het versterkt de dialoog tussen student, docent en praktijkopleider en ondersteunt duurzame professionele groei. Het nieuwe kwalificatiedossier biedt hiervoor duidelijke aanknopingspunten. De werkprocessen lenen zich goed voor leerdoelen, reflectieve vragen, praktijkobservaties en feedbackgesprekken. Zo wordt toetsen geen losstaand moment, maar een instrument om het leerproces te verdiepen en te sturen.

Wat vraagt dit van het onderwijs?

Deze benadering vraagt om onderwijs waarin:

• reflectie structureel is ingebed
• aandacht is voor de feedbackcultuur
• ontwikkeling over tijd zichtbaar wordt
• studenten actief eigenaar zijn van hun leerproces
• actieve betrokkenheid van student, docent en praktijkbegeleider

Dat vraagt ook om ondersteuning: overzicht, samenhang en eenvoud in het vastleggen van reflecties, feedback en bewijsmateriaal.

Digitale ondersteuning als randvoorwaarde

Om zelfreflectie en lerend kwalificeren duurzaam te borgen, is passende digitale ondersteuning essentieel. Een digitaal portfolio helpt om reflecties, feedback en bewijsmateriaal samen te brengen en inzichtelijk te maken.

De Peilstok ondersteunt dit proces door studenten regie te geven over hun ontwikkeling, reflecties te koppelen aan werkprocessen en formatieve feedback structureel vast te leggen. Daarmee helpt de Peilstok opleidingen om de intenties van het nieuwe kwalificatiedossier daadwerkelijk in de praktijk te brengen.

Zo wordt zichtbaar wat het nieuwe kwalificatiedossier beoogt: zorgprofessionals opleiden die niet alleen bekwaam zijn, maar ook bewust, reflectief en duurzaam inzetbaar.